Für Planer
Zrozumiałość dźwięku w halach sportowych – jak ją poprawić?
Zrozumiałość mowy mierzy się wskaźnikiem STI, a w hali psuje ją przede wszystkim pogłos. Głośniejsze nagłośnienie tego nie naprawi — skrócenie pogłosu tak.
Dla projektantów hal, w których ma być słychać trenera, spikera i komunikat ewakuacyjny.
Zrozumiałość mowy opisuje wskaźnik transmisji mowy STI — liczba od 0 do 1. Im wyższa, tym lepiej; powyżej 0,7 zrozumiałość uważa się za doskonałą. STI spada z dwóch powodów: przez hałas tła i przez pogłos, który rozmywa kolejne sylaby w jedną ciągłą plamę dźwięku.
W hali sportowej głównym winowajcą jest pogłos. Nieleczone hale często mają czas pogłosu powyżej 5 s — rozmowa jest wtedy możliwa tylko z odległości 3–4 m. Dlatego pierwszym krokiem do lepszej zrozumiałości jest adaptacja akustyczna hali, a nie mocniejsze głośniki.
Policz sam: gdzie kończy się dźwięk bezpośredni
Odległość krytyczna to miejsce, w którym dźwięk docierający prosto od mówcy jest tak samo głośny jak dźwięk pogłosowy. Dalej przeważa pogłos i zrozumiałość szybko spada. Dla źródła bezkierunkowego d ≈ 0,057 × √(V / T), gdzie V to kubatura w m³, a T to czas pogłosu w sekundach.
Hala 36 × 18 × 8 m ma V = 5184 m³. Przy T = 5 s: 5184 / 5 = 1036,8, pierwiastek to 32,2, więc d ≈ 1,8 m. Po adaptacji do T = 1,8 s: 5184 / 1,8 = 2880, pierwiastek to 53,7, więc d ≈ 3,1 m. Strefa, w której głos trenera dominuje nad pogłosem, wydłuża się o dwie trzecie (3,06 / 1,84 ≈ 1,66) — bez żadnej zmiany w nagłośnieniu.
Co mówią przepisy
PN-B-02151-4:2015-06 dla hal sportowych wymaga czasu pogłosu: T ≤ 1,5 s przy kubaturze do 5000 m³ i T ≤ 1,8 s powyżej. Wartości STI dla hal norma nie stawia — stawia je np. dla sal lekcyjnych.
Sale widowiskowe i sportowe o liczbie miejsc powyżej 1500 muszą mieć dźwiękowy system ostrzegawczy (DSO) — § 29 rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków.
Dla komunikatów DSO przyjmuje się próg STI ≥ 0,5 (PN-EN 50849). Komentarz do normy pogłosowej wskazuje, że hala spełniająca wymagania pogłosu w większości przypadków pozwala DSO działać poprawnie.
Jak poprawić zrozumiałość
Skróć pogłos: materiał dźwiękochłonny na suficie i na ścianach, rozłożony na wszystkie pary równoległych powierzchni.
Ogranicz hałas tła: wentylacja i urządzenia techniczne też obniżają STI.
Projektuj nagłośnienie po akustyce, nie zamiast niej — i sprawdź STI pomiarem po montażu.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie STI powinna mieć hala sportowa?
Norma pogłosowa wymaga od hali określonego czasu pogłosu, nie STI. Jeśli w hali jest DSO, jego komunikaty muszą osiągać STI co najmniej 0,5.
Czy lepsze głośniki rozwiążą problem niezrozumiałych komunikatów?
Tylko częściowo. Przy długim pogłosie nawet dobre głośniki pobudzają pole pogłosowe. Najpierw trzeba skrócić czas pogłosu, dopiero potem stroić nagłośnienie.
Czy każda sala gimnastyczna musi mieć DSO?
Nie. Obowiązek z § 29 rozporządzenia dotyczy sal widowiskowych i sportowych o liczbie miejsc powyżej 1500. Wymaganie czasu pogłosu z PN-B-02151-4 dotyczy natomiast także zwykłych sal gimnastycznych.
Źródła
- Ecophon — Polska Norma PN-B-02151-4:2015-06. Objaśnienia i komentarze (STI, wymagania dla hal sportowych, DSO)(otwiera się w nowej karcie)
- Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, t.j. Dz.U. 2023 poz. 822 (§ 29)(otwiera się w nowej karcie)
- Zrozumiałość mowy w DSO — STI, STIPA i CIS w praktyce (próg STI ≥ 0,5 wg PN-EN 50849:2017-04)(otwiera się w nowej karcie)
- Critical distance — wzór przybliżony d ≈ 0,057·√(γV/T)(otwiera się w nowej karcie)